Khi nhà thầu trao tôi bộ hồ sơ hợp đồng 47 trang, tôi chỉ cười trừ bảo họ cứ để họ ký hộ cho nhanh. Mãi đến lúc bàn giao nhà tôi mới vỡ lẽ họ cười mãi là vì sao. Tôi vốn làm kỹ sư phần mềm 15 năm, quen với code hơn là ngó bản vẽ, nên bản hợp đồng đó chỉ là giấy tờ thủ tục. Ngẫm lại thì, tôi chỉ ước mình đã đọc từng chữ một. Bài viết này là để cảnh tỉnh ai đang chuẩn bị xây biệt thự #keyword#, chứ không hề để than vãn. Nếu bạn sắp ký một hợp đồng tương tự, hãy đọc tiếp và chớ dại làm như tôi.
Trang 3 đến trang 12 toàn chữ nhỏ và tôi chả hiểu đang ký cái gì
Tôi nhớ như in Cảm giác lật nhanh phần điều khoản chung trong bản hợp đồng đó. Toàn thứ ngôn ngữ luật sư kiểu “bên B có trách nhiệm phối hợp”, đọc xong tôi chỉ muốn bỏ qua. Điều khoản phạt chậm tiến độ tôi lướt như không thấy. Cái giá phải trả thể hiện rõ khi họ bàn giao chậm 4 tháng, tôi không thể đòi một đồng phạt nào bởi trong hợp đồng ghi “tiến độ có thể thay đổi”. Vật tư cũng là một mớ hỗn độn. Điều duy nhất tôi để ý là “gạch lát cao cấp”. Tôi tưởng tượng ra mấy loại gạch Ý bóng loáng, hóa ra họ dùng gạch trong nước giá 180k/m2. Tôi chất vấn, họ nói thẳng “cao cấp là tùy định nghĩa”. Lúc đó tôi mới vỡ ra một bản hợp đồng trọn gói mà chẳng có một dòng nào về quy cách thì chẳng khác gì giấy lộn. Tôi không đổ lỗi hoàn toàn cho họ, và nếu có người bảo tôi rằng từng dòng chữ nhỏ đó là thứ đắt nhất, tôi đã chịu khó đọc hẳn hoi.
Cái bảng chi tiết vật tư ấy là thứ tôi không bao giờ được thấy
Ngay sau khi đặt bút ký, tôi có hỏi xin bảng báo giá chi tiết nhưng họ khéo léo từ chối. thi công nội thất biệt thự hiện đại bảo bảng đó là bí quyết nghề, tôi lại chủ quan rằng giá cả thị trường đại khái cũng biết. Đến khi kiểm tra thực tế, tôi phát hiện một loại đá ốp bếp mà họ báo giá 2,8 triệu/m2, còn ngoài thị trường cùng loại chỉ 1,7 triệu. Chênh lệch 40% cho một hạng mục nhỏ như mặt bếp đã làm tôi choáng váng thử hỏi những hạng mục khác thì sao. Vậy là tôi tự tay lập bảng tất cả vật tư được nhắc trong hợp đồng và tự mình đi dò giá khắp nơi. Tôi mất 3 tuần ròng để làm việc này, nhưng tôi có một bảng chênh lệch dài hơn 12 trang. Có món chỉ chênh 5-10%, nhưng không ít món tôi không tưởng tượng nổi như bồn cầu ghi nhập khẩu thì thực chất lắp ráp nội địa. Cái buồn cười là nếu tôi đòi bảng chi tiết từ đầu, nhà thầu sẽ chẳng dám cười trừ. Nhưng tôi đã bỏ qua và giờ tôi chỉ muốn nói với bạn một chuyện duy nhất, với gói thầu trọn gói, bảng vật tư chi tiết phải là phụ lục bắt buộc và phải ghi rõ mã sản phẩm, hãng sản xuất. Nếu nhà thầu lảng tránh, thì bạn nên đứng dậy đi về.
Ngày nghiệm thu tôi mang theo kính lúp và một người bạn làm kỹ sư xây dựng
Đến ngày nghiệm thu, tôi rủ thêm anh bạn kỹ sư vốn làm giám sát công trình suốt 20 năm. Tôi mang cả kính lúp trong túi vì nghĩ phải soi từng vết nứt. Nhưng bạn tôi, không cần đến nó, anh chỉ dạo một vòng quanh nhà rồi rút sổ tay ra ghi lia lịa. Chuyện đầu tiên là khoan trúng dây điện ở phòng ngủ chính, tường ố vàng vì nước. Rồi đến gạch ốp tường bể góc ở nhà vệ sinh tầng hai, nhìn kỹ mới thấy vữa trát che đi. Đến chân cầu thang tôi đã bực, tay vịn gỗ bên trái cao hơn bên phải 2cm. Tổng cộng anh ấy chỉ ra 15 điểm cả về kỹ thuật lẫn mỹ quan. Tôi đứng hình, còn đội thi công thì cười trừ. Tổ trưởng đội thi công còn nói thẳng “nhà ai làm cũng có tì vết”. Nghe câu đó tôi tức đến nghẹn và tôi biết mình chẳng có cửa thắng vì hợp đồng của tôi không có mục nghiệm thu kỹ thuật. Cuối cùng tôi phải thuê một đơn vị giám định độc lập mất 18 triệu cho bản kết luận chi tiết, nhưng ít nhất tôi có căn cứ để yêu cầu họ sửa. Nếu không có anh bạn kỹ sư kia, tôi đã gật đầu nhận nhà không cần thắc mắc và 15 lỗi đó sẽ thành của tôi vĩnh viễn.
Bài học từ 47 trang giấy và cách tôi đọc lại toàn bộ từng dòng sau khi chuyển vào ở
Khi đã dọn vào ở được vài tháng, tôi lôi hợp đồng ra đọc lại từng dòng với tâm trạng bực bội. Tôi tự so sánh từng điều khoản với thực tế giữa điều khoản hợp đồng và thực trạng ngôi nhà. Ví dụ điển hình nhất là điện áp trong hợp đồng ghi “hệ thống điện chống sét lan truyền”, thực tế cứ mở điều hòa là đèn chập chờn. Rồi đến chống thấm sân thượng hợp đồng ghi “chống thấm 3 lớp, bảo hành 5 năm”, mưa đầu mùa là trần nhà đã thấm nước. Bảo hành, một chuyện tưởng chừng đơn giản chỉ ghi bảo hành 24 tháng, chẳng rõ hạng mục nào, hóa ra họ chỉ bảo hành kết cấu thô, còn nội thất, sơn, gạch thì tự chịu. Tôi ngồi cộng lại toàn bộ tiền sửa những lỗi đáng lẽ nhà thầu phải lo và con số làm tôi giật mình, gần 300 triệu đồng cho một năm đầu, nghĩa là đủ trả cho luật sư chuyên ngành xây dựng làm 10 lần. Nếu có ai hỏi tôi, tôi sẽ nói thế này khi chuẩn bị ký gói thầu trọn gói, hãy bỏ ra 30-50 triệu thuê luật sư xây dựng rà soát và bổ sung các điều khoản bảo vệ bạn. Chi phí đó chỉ bằng 1/10 số tiền bạn sẽ bỏ ra để sửa sai, chưa kể mớ căng thẳng, bực bội kéo dài. Còn nếu bạn đã ký rồi, thì ngày hôm nay, ngay bây giờ, hãy mở hợp đồng ra đọc từng chữ và lập một bảng đối chiếu với thực tế. Tôi hiểu bạn chẳng muốn nghĩ tới chuyện này, nhưng đọc hợp đồng bây giờ vẫn tốt hơn là khóc khi phát hiện sai sau này. Biệt thự của tôi dù sao vẫn là nhà của tôi, nhưng mỗi lần nhìn thấy vết nứt chân tường là tôi lại nhắc mình đừng bao giờ tin ai quá. Còn bạn thì sao đọc kỹ hợp đồng xây nhà của mình chưa? Chưa thì tôi khuyên bạn nên bắt đầu ngay.